Khi mùa đông phủ trắng những con phố nước Mỹ, Tết cổ truyền của người Việt lại lặng lẽ gõ cửa các cộng đồng nơi xứ người. Trong những ngày Tết ấy, văn hoá Việt hiện lên rõ nét nhất – như một dạng sức mạnh mềm, âm thầm nhưng bền bỉ, nuôi dưỡng bản sắc và kết nối con người giữa lòng xã hội đa văn hoá.

Với nhiều người Việt định cư tại Mỹ, Tết không đơn thuần là một mốc thời gian. Tết là ký ức, là cảm giác, là sự trở về, dù chỉ trong tâm tưởng. Đó là mùi hương trầm thoảng nhẹ trong nhà, là nồi bánh chưng nấu vội giữa tiết trời lạnh, là những cuộc điện thoại gọi về quê nhà khi hai bên lệch múi giờ, và là nỗi nhớ rất riêng, rất sâu, chỉ người xa xứ mới hiểu.

Giữa nhịp sống hiện đại và áp lực mưu sinh, Tết trở thành khoảng lặng hiếm hoi để các gia đình người Việt chậm lại. Không cần đủ đầy hay cầu kỳ, chỉ cần một bữa cơm có bánh chưng, dưa hành, vài món ăn mang hương vị quê nhà, Tết đã hiện diện trong không gian sống nơi đất khách. Văn hoá Việt, vì thế, không nằm trong những nghi lễ lớn, mà sống trong chính những chi tiết nhỏ của đời sống thường nhật.

Tại Chicago và các vùng phụ cận, mỗi dịp Tết đến, cộng đồng người Việt lại tìm về với nhau. Chùa, nhà thờ, các trung tâm sinh hoạt cộng đồng trở thành điểm hẹn quen thuộc. Ở đó, người lớn gặp lại đồng hương, hỏi han nhau một năm đã qua; trẻ em mặc áo dài, khăn xếp, được dẫn đi lễ đầu năm, xem múa lân, tham gia các hoạt động mang đậm không khí Tết Việt.

Với thế hệ sinh ra và lớn lên tại Mỹ, Tết là cách trực quan nhất để các em cảm nhận bản sắc Việt. Qua trang phục truyền thống, qua mâm cơm ngày Tết, qua những lời chúc đầu năm, các em học được rằng mình thuộc về một cộng đồng có lịch sử, có ký ức và có cội nguồn. Việc tiếp xúc với tiếng Việt trong những ngày này diễn ra tự nhiên, nhẹ nhàng, như một phần của không khí Tết không áp lực, không gò ép.

Trong những sinh hoạt ấy, văn hoá Việt bộc lộ rõ vai trò của một sức mạnh mềm. Nó kết nối những con người khác nghề nghiệp, khác thế hệ; gắn kết những gia đình tưởng chừng chỉ gặp nhau trong công việc thường ngày. Người làm nghề nail, người lao động hãng xưởng, người làm trong các lĩnh vực y tế, giáo dục hay kỹ thuật – tất cả cùng gặp nhau trong không gian Tết, cùng chia sẻ một cảm giác quen thuộc: cảm giác thuộc về.

Đặc biệt, với những cộng đồng đồng hương như người Huế, bà con làng An Bằng tại Chicago, Tết còn là dịp để nhắc nhớ về quê nhà, về những phong tục cũ, về nếp sống mang theo từ làng quê sang đất Mỹ. Những buổi gặp mặt đầu xuân, những lời chúc Tết giản dị, những món ăn quen thuộc chính là cách văn hoá được truyền đi – không bằng sự giảng giải, mà bằng sự hiện diện sống động trong đời sống cộng đồng.

Trong không khí Tết – khi con người dễ mở lòng hơn với nhau – tinh thần tương thân tương ái, một giá trị cốt lõi của văn hoá Việt, cũng được thể hiện rõ nét. Điều đó từng được minh chứng trong giai đoạn cao điểm của đại dịch COVID-19. Khi xã hội Mỹ đối mặt với cuộc khủng hoảng y tế chưa từng có, nhiều người Việt tại Chicago và vùng phụ cận đã âm thầm chung tay hỗ trợ cộng đồng nơi mình sinh sống.

Những chuyến xe chở khẩu trang y tế, nước rửa tay sát khuẩn, mặt nạ bảo hộ và vật tư phòng dịch đã lặng lẽ rời khỏi các khu dân cư người Việt, nhiều nhóm thiện nguyện trực tiếp đến hỗ trợ các bệnh viện tuyến đầu như Little Company Hospital, Christ Hospital và Silver Cross Hospital. Không có những buổi trao tặng rình rang, không có những lời tuyên bố lớn – chỉ có sự sẻ chia đúng lúc, đúng nơi.

Song song với việc hỗ trợ cộng đồng sở tại, tinh thần hướng về quê hương cũng được gìn giữ. Trong khả năng của mình, nhiều cá nhân và hội nhóm người Việt đã cùng nhau vận động, quyên góp và gửi về quê hương Việt Nam, như một cách đồng hành cùng đồng bào trong lúc khó khăn, dù cách xa nửa vòng trái đất.

Lan Hương Nguyễn